آموزش گیتار فلامنکو -پاپ - کلاسیک و مبانی موسیقی

اموزش گیتار فلامنکو و مبانی موسیقی

دستگاه های فلامنکو
ساعت ۳:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٧/۱٤  

در این مطلب توضیحاتی در رابطه با دستگاه های فلامنکو گذاشتم به ادامه مطلب بروید.

paco de lucia 


Rumba

کلمه Rumba در حقیقت آوایی تقلیدی از یک صدای رعدگونه و غُرّنده است .

ریشه این دستگاه ( اسپانیایی – آمریکایی) است .به رومبای فلامنکو به جهت تفاوتی که با نوع کوبایی اش یعنی رومبای کوبایی (Rumba Cubana) دارد ، رومبا خیتانا یا جیتانا (Rumba Gitana) می گویند . دستگاه رومبا حتی تا نیم قرن اخیر ، چندان شناخته شده نبود ، تا اینکه از سال 1940 ، کولیهای کاتالان شروع به توسعه و تکامل این فرم نمودند . امروزه اگرچه رومبا در میان هواداران فلامنکوی اصیل از جایگاه بالایی برخوردار نیست ، ولی به طور گسترده ای در همه انواع میهمانیها و جشن های مردم (به عنوان پایه موسیقی «پاپ- فلامنکو») اجرا می شود و محبوبیت خاصی در بین عامه مردم یافته است .

دستگاه رومبا ، با اینکه از لحاظ قدمت و اصالت قابل مقایسه با بسیاری از فرمهای اصلی و قدیمی فلامنکو مانند سولئارس ، سگیریاس ، بولریاس و آلگریاس نیست ، ولی در دنیا به عنوان مظهر فلامنکو در آمده است.

توریستها به عنوان موسیقی فلامنکو ، رومبا را می شناسند و نادانسته به یک بخش سطحی وسبک از این همه عمق و اصالت موسیقی فلامنکو، بسنده می کنند . قطعات رومبا بسیار ریتمیک و با نشاط هستند و فضای مناسبی جهت رقصیدن به وجود می آورند ، ضمن اینکه همیشه به هنرمندان اجازه بداهه پردازی می دهند .

منشاء اولیه رومبا از یک رقص کوبایی است . در حوالی سالهای دهه 1940 میلادی ،هنرمندان فلامنکویی که در تئاترهای فلامنکو و نمایش های واریته به صورت سیّار و گاهی ثابت به هنرنمایی می پرداختند ، با ایجاد تغییراتی و به صورت ذوقی ، رومبای کوبایی را به سمت فلامنکو سوق دادند و باب سلیقه مردم کردند . بدین ترتیب رومبا شناخته شد و بین عامه مردم طرفدار یافت . این هنرمندان رومبا را با حس وحال شاد و جشنی اجرا می کردند و غالباً بین یک قطعه تانگو و یک قطعه بولریاس ، قطعه ای از دستگاه رومبا می گنجانیدند .

زمانی که هنرمندان فلامنکو از دستگاه رومبا برای ارائه رقص استفاده کردند ، سبک کولیانه یا جیپسیِ اجرای رومبا بر نوع اندلسی آن برجستگی آشکاری یافت . سبک جیپسی پر از نیروی زندگی و احساسات و حرکات پرقدرت بود ؛ در حالی که نوع اندلسی از پونتِئادو (Punteado) و حرکات هماهنگ و ظریف تشکیل می شد و آرامش و وقار خاصی را القا می کرد .

در همه انواع رومبا دِسپِلانته های فراوان و حرکات پرجنبش شامل چرخش های زیاد دیده می شود . رومبا فلامنکوی سنتی به عنوان رقصی مخصوص رقاصان زن فلامنکو (Bailaora) شناخته شده است که معمولاً آن را به تنهایی اجرا می کنند .

رومبا یک آواز فولکلوریک آمریکای لاتین نیز می باشد که تحت تاثیر موسیقی فلامنکو قرار گرفته و فلامنکو شده است . آواز این دستگاه به گروه Cantes de ida y Vuelta تعلق دارد و با دیگر دستگاههای برآمده از آمریکای لاتین مانند گِئاحیراس ، میلونگاس ، کلمبیاناس و بیدالیتاس هم گروه است . طرفداران متعصب فلامنکوی اصیل ، این دستگاه را یک دستگاه فرعی می دانند و به آن چیکو (Chico) می گویند .

اولین آثار آوازی ضبط و نشر شدة رومبا را از سال 1935 میلادی به بعد می توان یافت که توسط لانینیا دِ لُس پِی نِس (La Nina de Peines) ، برناردو ال دِ لُس لوبیتوس (Bernardo el de Los Lobitos) و مانوئل بالِخو (Manuel Valljo) اجرا شده اند

از دیگر خوانندگانی که در این دستگاه به اجرای آثار پرداخته اند می توان به خوزه اورتگا (Jose Ortega) ، دیِه گو آنتیونِس (Diego Antunez) و پِه پِه دِ لا ماترونا (Pepe de La Matrona) اشاره کرد

در دهه 1940 ، خوانندگانی مانند ال پِسکایّا (El Pescailla) و په رِت (Peret) که کولیهایی اهل کاتالان بودند ، با اجراهای زیبایشان تاثیر بسزایی در متداول شدن و به روز رسانی رومبا داشتند .

مادرید نیز برای خودش تبدیل به مرکزی برای سبک رومبا شد . کانیو روتو (Cano Roto) با تاسیس مدرسه رومبا سرآمد همه شد و مانسانیتا (Manzanita) با اجرای قطعات رومبا به شهرت مادرید افزود . دستگاه آوازی رومبا پر از شعر است.

 

 

SEVILLANAS

 

سویاناس فرمی از آوازهای کهن فلامنکو است.

 بسیاری معتقدند که این سبک دو یا سه قرن پیش از “Seguidillas Manchegas “ یا              “ Seguidi illa of la Mancha” ( که هیچ ارتباطی با سگریاس در فلامنکو ندارد)‌و از یک رقص سنتی قدیمی کاستیلین مشتق شده است.

 فرمهای اصلی سویاناس بیشتر در قرن هجده نمایان شدند.

 امروزه در سرتاسر اسپانیا انواع گوناگونی از سویاناس به محبوبیت رسیده که با آنها آواز می خوانند و با گیتار و کاستانت همراهی می کنند و می رقصند. روز به روز به خلق ملودیها و اشعار سویاناس افزوده می شود.

  این سبک بسیار چابک، سرزنده، امیدوار کننده و سرشار از شادی و شوخیهای شاعرانه می باشد،‌اما بعضی از ملودیها و اشعار از طبیعت جدی تری برخوردارند.

  هر سویانا از سه متن تصنیف تشکیل می شود که عبارتند از:

 1-Introduction

 2- salida

 3-Copla

 

1- Introduction : بخش اول هر سویا که اجرای چند ریتم با راسگوادو است، اینتروداکشن یا مقدمه نام دارد.

2- salida : مقدمه به وسیله یک بخش با معرفی یک ملودی کوتاه تعقیب می شود که سالیدا نام دارد و اگر خواننده آماده باشد در این لحظه ملودی را می سراید.

3- copla : سالیدا به وسیله بخش کوتاهی از راسگوادو به کوپلا ملحق می شود و کوپلا با همان ملودی پایان می یابد.

  هر کوپلا با همان ملودی سالیدا، سه بار با تغییر ( واریاسیون) یا یدون تغییر تکرار می شود.

  کوپلا ممکن است در ملودی و گام متنوع شود اما ریتم و شکل آ باید استوار باقی بماند.

  بهترین فرصت برای شنیدن شادترین سویاناس و انواع گوناگون آنها فریا (Feria) یا جشن بهاری است که هر سال یکبار در سویا برگزار می شود.

  در فریا بهد از جش  عید پاک  (Easter)صدها نفر رقص سویاناس انجام می دهند.

  سیل مشتاقان با لباسهای سنتی به خیابان ها می آیند و دور خانه ها حلقه می زنند و انواع مختلف سویاناس را که شامل برخی از انواع جدی ترنیز می شود،‌همراه با هئولوا ً می خوانند.

  دختر ها در لباس بلند . چین دار اسپانیایی و مردان در جلیقه ها و شلوارهای تنگ با یکدیگر مشغول به رفص و پایکوبی می شوند در حالی که صدای پاشنه های کفش آنها و صدای رعد آسای گیتار شنیده می شود.

  این گروه به رومریا دل روسیو (Romeria del Rocio) می روند و مراحل پیشرفت سویاناس را از سنلوکارد بارمدا(Sanlucar de Barameda) تا سویا مرور می کنند و نوازندگان ماهر، هبعار و فرمهای گوناگون سویاناس را به معرض نمایش می گذارند

 

 

Granadinas

 

 

گرادایتاس (گرانانیاس)، نوعی فاندانگوای جدی می باشد که ریشه آن شهر گرانادا باز می گردد.

   گرانایناس چه از نظر ساختار سبک و چه از نظر نوع آواز، تزئین شده و دارای ویژگی شرقی می باشد.

   در واقع این ویژگی تأثیر اولیه مورها بر موسیقی آن دیار را منعکس می نماید، چرا که گرانادا از سال 711 تا 1492 میلادی تحت سلطه مورها بود.

  سبک گرانایناس که با ظرفیت خاصی تزئین می شود، قطعه تکنوازی بسیار زیبایی را خلق می نمایید که بیانگر انبوهی از عواطف و دلتنگی ها است.

  در واقع گرانایناس یادآور دیدنیهای شهر گرانادا است که خاطرات باستانی این شهر را تداعی می کند.

  نفش و نگارهای ظریفی که در ساختمان قلعه عظیم مورها (Great Moorish Fortress) ، قصر الحمبرا(Palace the Alhambra)  و قله های سییرانوادا(Surrounding Sierra Nevada) که باپوششی از برف گرانادا را در آغوش گرفته اند و آوای پرطنین جوسبارهایی که از برف های آب شده در کوهسارها سیراب گشته اند همه و همه باعث خلق این سبک می گردند که از لهجه شرقی اندلسیایی قدیم الهام گرفته است.

   بیشتر قسمتهای گرانایناس دارای وزن و ریتمی آزاد(en toque libre) بوده و ریتم منظمی ندارند، از این رو نوازنده و خواننده قادر خواهد بود با آزادی بیشتری سرعت و همچنین لهجه شخصی خود را اعمال نماید.

  با این وجود در گرانایناس هم مانند فانداگوهای جدی بعضی از قسمتهای آن با ریتمی منظم نواخته می شود.

 

 

 

 

Farruca

 

فاروکا از شمال اسپانیا سرچشمه گرفته است. مردم آستاریایی از استان آستاریاس و گالیسیایی از استان گالیسیا   “Farrucas” نامیده می شدند. احتمالا ً پس از مهاجرت همین عده از مردم از استان های آستاریاس و گالیسیا به اندلسیا، ‌ملودیها دستخوش دگرگونی شده و سبک فاروکا به وجود آمده است.

در واقع فاروکا فرمی اندوه آور و تأثیر گرفته از فرمهای کدیز است که از تغییر ملودیها و پیوند جملاتی به فلامنکو پدید آمده است.

به تدرت پیش می آید که فاروکا آوازی باشد. در واقع فاروکا یک رقص مردانه است و یک تکنوازی برجسته گیتار را نشان می دهد.

گرجه فاروکا از جدی ترین  و عمیق ترین سبکهای فلامنکو به حساب نمی آید ولی می تواند برای تکنوازی بسیار جذاب باشد.

فاروکا ریتمی منظم دارد و موسیقی آن دارای خصوصیتی مردانه و تأکیدی است. سرعت قسمتهای مختلف قطعه، متناسب با رقاص آن تغییر می کند.

رقص فاروکا که توسط یک مرد اجرا می شود، دارای حالتی دراماتیک و نمایشی بوده و گهگاه نیز اشاراتی به نوع حرکات و فیگورهای اسب سواری دارد

 

 

 

Alegerias

 

 

آلگریاس از ریتم خوئاس (Jotas) که در حدود سال 1808 (اوایل قرن نوزدهم) آوازها و رقصهایی در کدیز بودند، سرچشمه گرفته است .

   آلگریاس به معنی “Alborozo” یعنی مهمانی، سرافرازی، شادی و سرور است که این معانی برگرفته از ذات آن هستند و به خاطر پرمایگی، پیچیدگی رقص، آواز همراهی با گیتار و موسیقی بشاش و با وقاری که دارد کاملا ً مشخص شده است.

  ریتم آلگریاس با سولئارس یکی است اما آلگریاس تندتر نواخته می گردد و بسیار شادتر و خوش آهنگ تر از سولئارس است و آهنگهای آن اغلب در گام ماژور و گاهی در مینور هستند در صورتی که سولئارس در مد فریژین نواخته می گردد. به علاوه وبژگی های دیگری که تفاوت این دو سبک را کاملا ً آشکار می سازد.

  آلگریاس سبکی سرشار از شادمانی می باشد گرچه ممکن است در بعضی مواقع نیز بازگو کننده احساسات بسیار عمیقی باشد که گهگاه آمیزه ای از غم و اندوه به همراه دارند ولی در کل بر خلاف سگریاس ازخانواده سبکهای دیگری همچون Cantinas می باشد. کانتینیاس در شهر بندری کدیز واقع شده است و احتمالا ً ریشه در ترانه های شادی دارد که ملوانان آراگون می خواندند.

بعدها این ترانه ها تحت تأثیر فلامنکو قرار گرفتند به صورتی که ملودی های آن در قالب ریتم سولئارس جای گرفت و از آن پس این فرم جدید برای همراهی رقص در جشنها و اعیاد مورد استفاده قرار گرفت.

 همه رقاصها، خواننده ها و گیتاریست ها در اواخر قسمت اول نقش دارند. رقاصها با صدای بلند رقص دوست داشتنی کدیز را انجام می دهند و سایرین با ریتم “ Contro” دست می زنند.

  سن با رنکهای شاد قرمز و سبز و زرد نورانی می شود. هر رقاص به نوبت پا بر سن گذاشته و با فریاد “Ole”  کار خود را شروع می کند . سعی می کند با رقص خود نفر قبلی را کنار بگذارد. این “Cuardo Flamenco”  است همراه با موزیک آلگریاس که یکی از محبوبترین قطعات نزد کولیها می باشد

 

 

 

 

Bulerias

 

 

 

بولریاس مشخص ترین فرم فلامنکو است. بولریاس از نوعی آواز عمومی سرچشمه گرفته و طی قرون گذشته وارد رقصهای اندلسیایی شده است. به نظر می آید اسم آن از کلمه “Mockery”   گرفته شده باشد که آن کلمه به معنی فریبها و شوخی ها می باشد، ‌صفتی که در بر دارنده هویت اصلی ویژگی منحصر به فرد بولریاس است.

در مورد چگونگی تکامل این سبک نظریه های گوناگون وجود دارد.

این گونه به نظر می رسد که بولریاس از آوازهای اخیر کولی ها اقتباس شده باشد که شاید قدمت آن کمتر از یک قرن باشد.

با این وجود روشهای اجرای آن متحول شده و این تغییرات کماکان ادامه دارند. بولریاس که هنوز هم با کولیها رابطه خاص و تنگاتنگ دارد امروزه به سبکی بدل شده که بسیار قابل انعطاف است.

این سبک را “ Omnivorous” نامیده اند یعنی سبکی که تغییرات مختلفی را در خود پذیرفته است.

اخیرا ً تمهای کاملا ً متفاوتی از ترانه های کوچه و بازار گرفته تا متأسفانه یرخی از ترانه های غیر اسپانیایی بر اساس ریتم بولریاس ساخته شده اند.

بسیاری از رقصهای فلامنکو بخصوص رقصهای آلگریاس و سولئارس را نیز معمولا ً با بولریاس به اتمام می رساند تا بدینوسیله رقص به اوج خود برسد و پایانی بی نظیر را به معرض نمایش بگذارد.

ریتم بولریاس نشانگر این است که این سبک با سولئارس رابطه ای بسیار نزدیک دارد چرا که احتمالا ً مبدأ بولریاس همان موسیقی تند و سریعی است که خوانندگان کلی مایل بودند سولئارس را با آن به اتمام برسانند.

گفته می شود که ” ال لوکو متئو” خواننده کلی از حدود سال 1870 میلادی این شیوه خاص را مورد استفاده می داده است.

انواع قدیمی بولریاس نسبتأ آهسته بوده و به علت ریتم مشخص و ضربهای کاملا ً تأکیدی آنها “Bulerias al Golpe” نامیده می شوند.

     Diego del Gastor(وفات در سال 1973) نوازنده برجسته انواع قدیمی بولریاس بود.

      از نظر لحن و لهجه (Aire) این نوع بولریاس بیشتر به فرمهای واسطه ای مثل “Solea por Bulerias” شبه می باشد تا به فرمهای بسیار سریع تر که اخیرا ً ابدا شده اند.

      در تضاد با بولریاسهای سریع که سر شار از شادی و هیاهو می باشند،‌ لهجه های قدیمی این  سبک می تواند پر از احساسات کاملا ً جدی و یا حتی غم انگیز باشد. ب.لریاسهای تند که به علت دارا بودن ریتمی روان و موزون “ Bulerias Ligadas” نامیده می شوند، امروزه به عنوان ترانه هایی شاد و اغلب مزاح آمیز از محبوبیت خاصی برخوردار شده اند که هم برای همراهی رقص در جشنها و اعیاد و هم برای تکنوازیهای مهیج مورد استفاده قرار می گیرند.

      شیوه نوازندگی گیتاربرای اجرای بولریاس حتی تسبت به ده سال پیش هم تغییرات زیادی کرده است.

    گرچه کمپاس آن به طور کلی باقی مانده است اما به علت اسنفاده از راسگوادوهای جدید در مقدمه،‌ سنکوپها و ضد ضربهای پیچیده تر و همچنین هارمونیهای جدید که از موسیقی Jazz مشتق شده اند، لهجه بولریاس تا حد چشمگیری متحول شده است.

   قطعات بولریاس از نظر اجرایی بسیار مشکل می باشد و این امر به خاطر همان ضد ضریبهای پیچیده و کاملا ً ریتمیک آنهاست.

   بولریاس با ضرب تند و ریتم قطعه ای که دارد همیشه یک پایان با شکوه محسوب می شود و هیچ چیز نمی تواند جایگزین آن گردد.

  قطعه با سولئارس شروع می شود،‌ با آلگریاس ادامه پیدا می کند و معمولا ً به پایان منطقی و وسیع خود می رسد.

  این سبک به خاطر ضربان پر جست و خیز سریعی که دارد در واقع یکی از مهیج ترین سبکهای فلامنکو به حساب می آید.

   از نظر نوازنده گیتار، بولریاس احتمالا ً مشکلترین سبک و در عین حال بهترین فرصت برای نمایش بهترین هنر و مهارت در نوازندکی تلقی می گردد.

   در واقع این سبک از اهمیت مرکزی و بنیادی خاصی برخوردار بوده و می تواند در حیطه خاص  خود به اشکال گوناگونی آشکار گردد.

   بولریاس را می توان به سه گروه تقسیم کرد:

   1-  بولریاس آوازی: این دسته از بولریاسها کاملا ً قابل تشخیص هستند، به خاطر اینکه توقف ریتم آنها بسیار شبه به سولئارس است.

2 - بولریاس برای رقص: این بولریاس ها دارای تمی سرزنده و بشاش با ریتمهای سخت هستند. لهجه و تأکید در این بولریاسها مطابق با شیوه ایست که توسط رقاصها معین می شود.

3- بولریاس برای تکنواز گیتار: در این گروه بولریاس، گیتاریست آزادی کامل برای تفسیر و بداهه سازی دارد و او می تواند آن را تند تر یا کندتر،‌ مطابق با سلیقه و تکنیک ویژه خودش بنوازد

 

 

 

Soleares

 

 

سولئارس بکی از مهمترین فرمهای فلامنکو اسنت.از رقص کهن از کدیز بنام خالئو (Jaleo) و آوازهای همراهی آن سرچشمه گرفته است. شاید بتوان سولئارس را با ملودی های قدیمی ارتباط داد،‌اگر چه در ارتباط نزدیک این سبک با کولی ها چای هیچگونه شکی نیست.

  احتمالا ً مهمترین مرکز رشد سولئارس در اوایل قرن نوزدهم به منطقه تریتنا و سویا بر می گردد.

  نام سولئارس از کلمه اسپانیایی “Soledad” که به معنی احساس دلتنگی، ‌تنهایی و انزوا است مشتق شده.

  این سبک را مادر فلامنکو می دانند چرا که یکی از سبکهای پایه فلامنکو است و بسیاری از سبکهای دیگر از آن گرفته شده اند، سببکهایی چون Canas, Polos, Bulerias:  و غیره.

البته عقاید شبه این نیز است که: ‍Canas و  Polos  فرمهای قدیمی تر از سولئارس می باشند.

 در هر صورت سولئارس فرمی قدیمی است که با وجود تمام تغییراتی که فلامنکو داشته، خالص و دست نخورده باقی مانده و با افتخار موقعیت خود را به عنوان یکی از پایه های “Cantaor bando” حفظ کرده است.

اشعار و آوازهای سولئارس گاهی دارای مضامین فاسفی بوده اما اغلب پیرامون ماجراهای غم انگیز عشقی، ‌ویرانی و مرگ می باشد.

هنکامی که خواننده در حال خواندن یک قطعه سوزناک از زندگی خود می باشد،‌رقاصه که دامن بلندی به تن دارد و با حالتی خشمناک به رقص می پردازد، سعی می کند که آن داستان را با حرکات به نمایش در آورد.

در واقع سولئارس نقش مرکزی را در هنر فلامنکو دارد و امروزه این سبک چه به عنوان تکنوازی گیتار و چه در همراهی رقص یا آواز،‌دارای ریتمی جدی و با عظمت است که سرشار از احساسات پر حرارت و بسیار غم انگیز می باشد

 

 

 

 

 


کلمات کلیدی: فلامنکو ،مبانی موسیقی
 
 
 
 
PageRank Checking Icon